Gece Yarısı Gelen “Son Dakika” Mesajına Hemen İnanmayın

Son dakika gelişmelerinde birden fazla haber kanalını karşılaştırmak neden önemli? Doğrulanmamış bilgiye karşı akılda tutulması gereken birkaç kural.

Gece yarısına doğru telefon titriyor. Bir mesaj grubuna “büyük bir şey olmuş” diye yazılmış, altında kaynağı belli olmayan bir video. Evdeki iki kişi aynı anda televizyonu açıyor ama hangi kanalda ne söylendiğine göre olayın büyüklüğü değişiyor gibi.

İlk saatler her büyük olayda benzer geçiyor. Rakamlar değişiyor, iddialar birbirini yalanlıyor, muhabirler olay yerine ulaşmadan stüdyoda yorumlar başlıyor. Böyle gecelerde canlı tv en hızlı kaynak gibi görünüyor, ama hız ile doğruluk her zaman aynı şey değil.

Aynı olayı iki ayrı yerden izlemek

Türkiye’deki haber kanallarının yayın çizgileri birbirinden belirgin biçimde ayrışıyor. Aynı olay bir kanalda manşetten, diğerinde alt yazıdan veriliyor; biri bir açıklamayı uzun uzun yayınlarken öbürü kısa bir haberle geçiyor. Bu yüzden büyük bir gelişmede canlı tv başında tek kanala bağlı kalmak, olayın yalnızca bir yüzünü görmek demek. Farklı yayın çizgilerindeki iki kanalda aynı bilgi geçiyorsa, o bilgiye güvenmek için daha sağlam bir neden var demektir.

İnternetteki canlı tv izle sayfalarının bu gecelerde gerçek bir faydası var: Kanallar arasında hızlı geçmek ya da iki yayını iki ayrı cihazda yan yana açmak. Televizyonda bir kanal, telefonda başka bir kanal açıkken hangi bilginin ikisinde birden doğrulandığını görmek kolaylaşıyor.

Kanalları tek sayfada toplayan sitelerden biri CanliTV.Watch. Sitede NTV ve TRT Haber dahil farklı haber kanallarını alt alta bulmak mümkün; site üyelik istemiyor, tarayıcıdan açılıyor. Böyle bir sayfa, gece yarısı kanal adreslerini tek tek aramak yerine birkaç dokunuşla karşılaştırma yapmayı sağlıyor. Elbette doğruluğu sağlayan sayfanın kendisi değil; sayfa yalnızca birden fazla kaynağa ulaşmayı kolaylaştırıyor.

Doğrulanmamış bilgiye karşı birkaç kural

1. Sosyal medyada dolaşan videonun tarihine ve yerine dikkat edin. Büyük olaylarda eski görüntüler sıkça yeniden dolaşıma giriyor.
2. Can kaybı ve yaralı sayıları gibi rakamlarda resmi kurumların açıklamalarını bekleyin. İlk saatlerdeki rakamlar çoğu zaman değişiyor.
3. “Kesin bilgi” diye gelen mesajları ileri göndermeden önce en az iki ayrı yayında teyit edin.
4. Kaynağı söylenmeyen bir iddia, ekranda kırmızı bantla verilse bile hâlâ bir iddiadır.

Bir de yorgunluk meselesi var. Büyük bir olayın ardından sabaha kadar açık kalan bir tv izle sekmesi, ekrana yeni bilgi gelmese bile aynı görüntülerin tekrar tekrar dönmesi yüzünden insanı daha kaygılı hale getirebiliyor. Bir noktadan sonra yayını kapatıp sabah resmi açıklamalara bakmak, gelişmelerden kopmak anlamına gelmiyor.

Ertesi sabah olay netleştiğinde, gece yarısı dolaşan iddiaların bir kısmının yanlış çıktığı görülüyor. O gece tek kaynağa bağlı kalmayan, gördüğünü iki kez kontrol eden izleyici en azından yanlış bilgiyi ileri göndermemiş oluyor. Canlı TV hızlı; o hızı kontrol etmek ise hâlâ izleyicinin işi.