Hürmüz Boğazı’ndaki enerji kesintisi, 1970’lerinkini ikiye katladı. McKinsey raporu, modern dönemin en büyük enerji arz şokunu ve alınan önlemleri detaylandırıyor.
Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kesintinin zirve yaptığı dönemde küresel petrol ve doğal gaz arzının yüzde 14’ü etkilendi. Alternatif boru hatları, petrol stokları ve talepteki düşüş, küresel enerji sisteminin şoku hafifletmesinde rol oynadı. McKinsey Küresel Enstitüsü’nün raporuna göre, bu aksama modern dönemin en büyük enerji arz kesintisi olarak kayıtlara geçti.
ABD/İsrail-İran Savaşı öncesinde Hürmüz Boğazı’ndan küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’si ve küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yüzde 20’si geçiyordu. Kesintinin en yoğun anında etkilenen enerji arzının yüzde 14’ü, 1970’lerdeki petrol şoklarının iki katı, Rusya-Ukrayna savaşının 2022’deki zirvesinin ise altı katı seviyesindeydi. Etkilenen arzın yüzde 91’ini petrol oluşturdu.
Doğal gaz tarafında etki daha sınırlı kaldı. Gaz arzının yalnızca yüzde 3’ü doğrudan etkilendi. Küresel LNG ticaretinin beşte biri Hürmüz’den geçse de, LNG küresel gaz arzının yüzde 15’inden azını teşkil ediyor.
Hürmüz Boğazı’ndan 2025’in son çeyreğinde günlük yaklaşık 21 milyon varil petrol akışı beklenirken, kriz döneminde bu akışın yaklaşık 3,3 milyon varili devam etti. Rapora göre, kriz öncesinde Çin ve diğer ülkelerin petrol stoklarını artırması, bu alımların durmasıyla küresel sistemde günlük yaklaşık 15,5 milyon varillik bir arz-talep açığı oluşmasına neden oldu.
Bu açığın yaklaşık yüzde 35’i alternatif boru hatları ve Hürmüz dışındaki üretim artışıyla karşılandı. Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin Fucayra hattının kullanımıyla günlük yaklaşık 4,7 milyon varillik ek petrol akışı sağlandı. Brezilya, Kazakistan, ABD ve Venezuela gibi ülkelerin ek üretimi de günlük yaklaşık 500 bin varil katkı sundu.
Petrol stoklarının kullanılması, açığın yüzde 20’sini karşılayarak günlük yaklaşık 3,5 milyon varil petrol kullanımını sağladı. Bu miktarın 2,5 milyon varili Uluslararası Enerji Ajansı üyelerinin stoklarından, 1 milyon varili ise Çin’den geldi. Kalan yüzde 45’lik açık, günlük 6,8 milyon varillik petrol tüketimi düşüşüyle dengelendi.
Devreye alınan mekanizmalar enerji sisteminin dayanıklılığını artırsa da bu araçların sınırları belirginleşti. Ağustos sonu itibarıyla küresel stoklardan yaklaşık 500 milyon varil kullanıldı. Bu, küresel ekonominin beş günlük petrol ihtiyacına denk geliyor.
Körfez’deki rafinerilerde, Boğaz’daki aksamalar ve doğrudan hasar nedeniyle üretimin dörtte birinden fazlası düştü. Temmuz ortasında Rusya’daki rafineri kapasitesinin günlük yaklaşık 2 milyon varili devre dışı kaldı. Tam kapasiteye yakın çalışan diğer tesisler bu kaybı telafi edemeyerek küresel fiyatları artırdı. Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı’nın eylül ayında saldırılar sonucu geçici kapatılması, alternatif güzergahların bölgesel gelişmelere karşı kırılganlığını gösterdi.
Yeni boru hatları 2030’da günlük 13 milyon varil alternatif kapasite sunabilir. Enerji güvenliğini artırmaya yönelik önlemlerin 2030’a kadar hayata geçirilmesiyle, olası yeni bir Hürmüz şokunda petrol akışlarının yüzde 35 ila 70’i telafi edilebilir. Bu, günlük yaklaşık 7 ila 15,5 milyon varillik petrol akışına karşılık geliyor.
Hürmüz’ü es geçen boru hatlarında kriz öncesi günlük 4,5 milyon varillik yedek kapasite bulunurken, planlanan yatırımlarla bu kapasitenin 2030’da 6,5 milyon varile ulaşması öngörülüyordu. Kriz sonrası ek boru hattı projeleriyle toplam alternatif yönlendirme potansiyeli günlük 13 milyon varile çıkabilir. Irak-Türkiye, Suudi Arabistan Doğu-Batı hattı kapasite artışı ve BAE’deki üçüncü hat gibi projeler gündemde.
Enerji güvenliği, bağımlılıkları yönetmeye dayanıyor. Gelecekteki şoklara karşı alternatif arz kaynakları, yeni ticaret güzergahları, stratejik stoklar, elektrifikasyon, temiz enerji ve talep yönetimi birlikte değerlendirilmeli.
